1868 Yılında Antakya’da Bulunan Heykellerle İlgili Yazışmalar 3/Correspondence Regarding the Statues Found in Antakya in 1868

       

 

 

   

 

   

 

Belge Özeti : *İrsal [Mermer istato] : Haleb, Antakya, Halet Efendi (Divan-ı Ahkam-ı Adliye Başkatibi), Bereti (Beyrut Fransa Konsolosluğu Baştercümanı) Yer Bilgisi : 622-101 Dosya Ek : Belge Tarihi : H-07-04-1285 M-28 Temmuz 1868 Kurum : HR.MKT.

 

1

Rüsumât Emanetine Tezkire-i Sâmiye

Halep Vilâyeti tarafından Divan-ı Ahkâm-ı Adliye Başkâtibi Sadetli Halet Beyefendiye tevdî‘an[1] gönderilmiş olan mermer istatoların Der-Saâdet … ihrâç ve teslim olunduğu haber verilmekle mazrûf olunduğu sandık ile Nezâret-i Celîle-i Haricîye Dâiresine irsâl hususuna himmet buyurulması siyakında tezkire

 

(Arka yüzü)

Der saadet emanetine Tezkire-i Sâmiye

Halep Vilâyeti tarafından Divan-ı Ahkâm-ı Adliye Başkâtibi Halet Bey’e tevdi’an gönderilip Der-Saâdete teslim olunan mermer istatoların irsaline dair

 

2

Teligrafname

An Halep Ala Üsküdar

5 Temmuz 1284 (17 Temmuz 1868)

Mektup gönderen merkez numarası: 1602

Tarih-i merkez mezkûr fi sene: 1284

Dakika: 43

Saat: 9

Makâm-ı Ali Hazret-i Sedâtet Azamiye

Haziran’ın yirmi altısı tarihli telgraf emirleri Temmuz birinde alındı mermer istanolar 10 Haziran 1284 [22 Haziran 1868] tarihli idâre-i telgrafyaları üzerine geçen hafta İskenderun’dan hareket eden vapur ile ve Divan-ı Ahkâm-ı Adliye Başkâtibi Halet Bey vasıtasıyla Der-Saâdete tesyâr ve tafsilât-ı posta ile iş’ar olunmağla ol babda.

Fi 1 Temmuz 84 [13 Temmuz 1868]

Haki-Payı Cenab-ı Vilayet Penahiye

 

3

Beyrut’ta bulunan Fransız konsoloshânesi baş tercümanı Mösyö Berinink(?) Antakya’da bir adamı vasıtasıyla iştira eylediği mermer istatoları Beyrut’a

2 celb etmek istediğinden hükümeti-i mahâlliye canibinden mümanaat[2] olunduğundan ruhsat verdirilmesi sefaretten iltimas olunmuş olduğu beyanıyla mani

3 kavli olmadığı halde ruhsat ita olunduğu hâlde keyfiyetin inbası ba teligrafname-i sami irade buyurulmuş ve çakerlerinin Antakya Kaymakamlığına

4 zamanında fi 20 Cemadielevvel 84 tarihli takdim eylediğim arızada mezkûr istatolar hükümet konağına celble hıfz olunduğu iş’âr

5 kılındığı misüllü muvahharen vaki’ olan emr ü iş’âra cevaben Antakya meclisinden fi 27 Mayıs 85 [3 Haziran 1869]? tarihli takdim olunan mazbatada mezkur

6 istanoların çıktığı mahal Antakyalı kasap İsmail’in bahçesi olduğu beyan olunmuş olmasıyla keyfiyete cevâben Bâb- Alîyyeye arz olunmuş

7 ve bu kerre fi 11 Haziran 84 [23 Haziran 1868] tarihli şeref vârid olan teligrafname-i samide mezkûr olan istanolar bir müddet hükümet konağında tevkif olundukta Nikole?

8 Haçi? denilen Ermeniye iade kılınmış ve merkum üç mah mürurunda muma-ileyh Fransalıya satmış olduğu ispatı kâfi yedlerinde evrak

9 bulunduğu sefaret-i muma-ileyhiyeden ifâde olunduğundan şu rivâyet sahihmidir ve sâhih ise muvahharen iadesinin sebebi nedir ba telgraf iş’âr ve Ferman

10 buyurulmuş ve bu madde zaman-ı kesîride[3]  vukû’ bulmuş olmasıyla cevap yazılmak üzere mezkûr istatoların hükümet konağına celbinden sonra merkum Ermeniye

11 iade olunmuş mudur. İade olunmuş ise sebebi nedir ve ne vakit ve kimlere iade olunmuştur. Hîn-i iadesinde[4] hükümetin nezâreti altında kalmak üzere

12 bir şart olmuşmudur. Buralarının serî’an arz ve iş’ârını fî Rebîulevvel 1285 ve fî 15 Haziran 1284 [22 Haziran 1868] tarihli emirname-i aliyye cenâb-ı rahîmânelerinde[5] irâde buyurulmuş

13 ve vâkıâ bu keyfiyete zaman-ı kesîride vuku bulup mezkur istatoların birisi erkek ve sakallı ve diğeri başı kırılmş bir kız şeklinde ve ikisi de uryan olarak

14 erkek kıza sarılmış yekpare ve musanna’[6] olduğu dahi kulunuz evvelce gidip mahzen heyetinde ve zemini mermer döşeme ve etrafı kargir olduğu görülüp

15 bu mahalli lâ-yed-pûş[7] olmamak ihtimali kavisiyle etrafının bir apoca[8] yoklanması zımmında mahalli-i mezkûra bir de zabtiye nöbetçi tayîniyle avdet ü ferdâsı[9] yine bizzât

16 azimetle yüzü gözü belirsiz mermerden yalnız bir kafanın bulunduğu görülüp o gün dahi irâe ve tenbih[10] edilen taraf bir miktar hafr olunur olunmaz zikr olunan

17 istantolar bir tarafa devrilmiş olduğu hâlde zuhur eylemiş ve hatta kırılıp zedelenmek? için kendi nezaret ve muarrikat-ı[11] bendeganemle topraktan kamilen çıkarılıp

18 hükümet konağına nâ-ikâmet[12] eylediğimiz meclis idare odasına vaz’ eylemiştim. Mahalli mezkurda devam hazarında baz’ âsâr-ı kadîmenin ağleb-i ihtimal[13] olduğu

19 dahi bâ-arîza-i mahsusa[14] ol vakit makam-ı âlî-i canâb-ı vilâyet penahîleri arz olunmuş ve hatta eşkaline derciyle zikr olunan istatolar fırat gazetesinde

20 dahi tab’ ve neşr eylemişti. muahharan li-ecli’s-seyâha[15] Bayrut’tan Antakya’ya gelmiş olan İtalya Devleti Konsolosu hükümet konağına li-eclil … gelerek

21 oda-i mezkurda manzûr-ı istatoyu görüp satılıp satılmayacağını sual eyledikte miri malı olduğundan firûhtu[16] bir vechle mümkün olamayacağı cevabı verildiğinden

22 üzerine resmini kağıda alarak gitmiş ve buna umum heyetin malumât-ı kâmilesi dahi olup muahharan yani dört ay sonra memurîn-i kemterânede[17] gelip tâhvili

23 cihetiyle mezkûr istanolar oda-i mezkûrda bırakmış olduğu halde Kilise’ye azimetle ve ondan sonra  ne tarik ne de seyis?? İle mezkur istatolara hükümet konağından

24 çıkarıldığına bir vech ile malumat-ı ketiraneme olmadığı ve orada iken dahi ne Ermeni ne de âhar bir kimesne[18] sadfından[19] şartı şöyle dursun sarf ü ahd[20] bile söylenmediği ve hakikât

25 hâlâ Antakya’da mukim Fransa konsolosu mösyö Ponsol’un vukuf u malumatı … olup … meclis oasında mezkur istanoları görüp temaşa eylemiş ve miri mal

26 olduğunu … bilmişken muma-ileyh tercüman için bir Fransalının şu suretle mubayaası doğrusu teaccübe şâyân bir keyfiyet olduğunda hakikat-i hâl bu merkezde bulunduğunun arz ve ifâdesine mübâderet[21] olunmuştur. Ol babda emr-ü ferman hazret-i menlehül emrindir. Fî 7 Rebîülevvel sene 285 Fî 16 Haziran 1284 [28 Haziran 1868]

Bende

… …

Osman Ragıb

4

41
Makam-ı Sâmî-i Hazret-i Vekâlet-penâhîye

Marûz-ı çâker-i kemîneleridir ki

1 Beyrutta bulunan Fransa konsolatosu tercümanı Britan’ın Antakya’da bir Ermeni vasıtasıyla satın alıp nakline mümâna’at[22] olunduğu iddiasında bulunduğu mermer istatolar hakkında olan

2 malumâtın bildirileceğini 15 Haziran 84 [27 Haziran 1868] tarihinde bit-telgraf cevaben arz etmiş idim. Bu bâbda Antakya Kaymakamı sâbık ve lâhıkı[23]??? taraflarından gelip leffen takdim kılınan iki kıta tahrirât

3 mutâlaasından … âlî-i cenâb-ı vekâlet-penâhîleri buyurulacağı vechle bu istanoların bulunduğu mahalle kaymakam sabık bizzat gidip zâde katmaksızın çıkartmış ve hükümet konağına almış

4 ve muahharan kaymakam vekiki tarafından hükümet mahâllinin darlığı cihetle li-eclil-hıfz bir Ermeniye verilmiş halde bunların gadr?? vasıtasıyla tercümânı muma-ileyh duyup nasılsa

5 Ermeni-i merkumdan satın alındığı sözünü meydana koymuş ise de hükümetin malı olduğunda asla şüphe olunacak yeri  olmadığından 10 Haziran 284 [22 Haziran 1868] tarihli teligrafnâme-i sâmî-i

6 vekâlet penahîleri mûcib-i âlîsince mezkûr istanolar Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliye Başkitâbeti sadetli Hâlet Beyefendiye tevdien İskenderun tarîkıyle irsâl kılınmış ve şu hâle nazaran bunların

7 Müzehâne-i Âmireye vaz’ı veya Fransalı-yı merkûma itâsı menût-ı rey-i âlî-i cenâb-ı Sadâret-penâhîleri bulunduğu hâlde beyân-ı hâle mübâderet olunmuş olmakla bu babda emr u fermân hazret-i veliyyül-emrindir.

Fî 13 Rebîülevvel 1285 ve

Fî 21 Haziran 1284

[4 Temmuz 1868]

 

5

Huzur-ı Sami-i Hazret-i Vilayet Penahiye

Devletlu Efendim Hazretleri

Antakya’dan çıkarılmış olan mermer istanolar bir müddet hükümet konağında tevkif olunduktan sonra sahibi denilen Ermeniye iade kılınmış olduğu ve merkum üç mah mürûrunda bir Franslıya satmış olduğu

2 ispata kâfi isbata kâfi yedinde evrak bulunduğu sefaretden ifade olunduğundan şu rivayet sahih midir? sahih ise muahharan iadesinin sebebi nedir bâ-telgraf işârı şeref-vârid olarak telgrafnâme-i sâmi-i cenâb-ı Sadâret-penâhide emr ü işar

3 buyurulmuş olduğundan keyfiyet meclis kaymakamı rifatlü Osman Efendi’ye istiş’âr buyurularak cevapnâmede kendisinin Antakya Kaymakamlığı zamanında mezkûr istantolar hükümet konağına celble meclis idare odasına

  1. vaz’ olunmuş ve kiliseye azimetinde orada bırakıp gitmiş olduğundan ondan sonra ne vechle hükümet konağından çıkarılmış olduğuna malumatı olmadığı iş’âr olunmuş olmakla bu hâlde zikr olunan istantolar zaman-ı? çakeride

5 hükûmet konağından çıkarılmış olduğu anlaşılmakla ne vechle çıkarılmış ve yine mebni sahibi denilen Ermeniye red[24] olunmuştur ve muahharan yine hükümet konağına ne suretle alınabilmiştir. Mezkur telgrafname-i sâmiye cevab

6 yazılmak üzere seriân bil-etraf arz ve iş’âr üç yüz on yedi adet ve fi 9 Rebîülevvel sene 85 tarihiyle … şeref-ârâ-yı mevki‘-i ta‘zîm ve tefhîm olan emirnâme-i sâmî-i cenâb-ı vilâyet-penâhîlerinde emr u fermân buyurulmuş

7 mûmâileyh Osman Efendi zamanında mezkûr suretler Eskikilise kurbünde olan cibden[25] Ermeni taifesi tarafından çıkarılmış olduğu hâlde meclis idare odasına celb ve vaz’ olunmuş ve buradan vuku’ u infisâlinda[26]

8 çakerinin vürûduna bakmayıp hemen fazîletlü Müftü Efendi dâyinlerini tevkîl ederek meclise azamet etmiş ve henüz kemterleri bulunduğum mahalden Antakya’ya vusulümden akdem meclis idare odası pek daracık bir mahal olmak

9 münasebetiyle mezkur suretin orada bırakılması gayr-ı müstahsen görülerek hükümetin nezâret-i tahtında bulundurulmak üzere emamet-i sahibi denilerek Ermeni’ye teslim kılınmış ve bu halde zikr olunan suret kendulere red ve iade

10 olunmuş zannıyla ve akdemce ihracında vuku bulan masrafatını kazanmak haliyesiyle otuz liraya bir Fransalıya furushan[27] etmiş oldukları cenâb-ı kükûmetten işidildikte derhâl keyfiyet-i … bu babda ne vechle

11 hareket olunması iktizâ edeceğinin makam-ı âlî-i cenâb-ı vilâyet penâhîlerinden vukû bulan istîzân üzerine resm-i mezkûrun hükûmete iâdesiyle hıfzı emr ü irade buyurulmuş olmasına mebni sâlifüz-zikr istantolar

12 mahâlli mezkûrdan kaldırılarak tekrar cânib-i hükûmete götürülmüş ve bu kere fî 3 Rebiülevvel 85 [24 Haziran 1868] tarihli şeref varid olan emirname-i sami cenâb-ı vilâyet penâhîleri üzerine mahfuzen İskenderun canibine gönderilmiş

13 olmağın ol babda ve her karda?? Emr ü ferman hazreti men-lehül emrindir fî 10 Rebiülevvel 85 [1 Temmuz 1868] ve fî 18Haziran 84 [1 Temmuz 1868]

 

 

Belge Özeti: Antakya’da bulunan mermer heykellerin İstanbul’a gönderilmesi; Halep Valiliği, Divan-ı Ahkâm-ı Adliye Başkâtibi Halet Bey ve Beyrut Fransız Konsolosluğu Baştercümanı arasındaki yazışmalar.

Arşiv Numarası: HR.MKT. 622/101 Belge Tarihi: 28 Temmuz 1868 (7 Rebîülâhir 1285) Kurum: Hariciye Nezareti Mektubî Kalemi

Aşağıda belgedeki beş ayrı metin, özgün sıralamaları korunarak günümüz Türkçesine çevrilmiştir. Okunuşu belirsiz yerlerde anlamı kesin olmayan ifadeler ayrıca belirtilmiştir.

1. Rüsumat Emanetine Gönderilen Yazı

Rüsumat Emanetine

Halep Valiliği tarafından Divan-ı Ahkâm-ı Adliye Başkâtibi Sayın Halet Bey aracılığıyla gönderilen mermer heykellerin İstanbul’a ulaştırılarak teslim edildiği bildirilmiştir.

Bu nedenle, söz konusu heykellerin içinde bulundukları sandıkla birlikte Hariciye Nezareti Dairesine gönderilmesi hususunda gereken işlemlerin yapılması rica olunur.

Belgenin arka yüzündeki özet:

Halep Valiliği tarafından Divan-ı Ahkâm-ı Adliye Başkâtibi Halet Bey aracılığıyla gönderilerek İstanbul’a teslim edilen mermer heykellerin sevk edilmesine ilişkin yazı.

2. Halep’ten Üsküdar’a Gönderilen Telgraf

Telgraf Tarihi: 5 Temmuz 1284 [17 Temmuz 1868] Gönderen Merkezin Numarası: 1602 Saat: 09.43

Yüce Sadrazamlık Makamına,

26 Haziran tarihli telgraf emriniz 1 Temmuz’da alınmıştır.

Mermer heykeller, 10 Haziran 1284 [22 Haziran 1868] tarihli telgraf emriniz üzerine, geçen hafta İskenderun’dan hareket eden vapurla, Divan-ı Ahkâm-ı Adliye Başkâtibi Halet Bey aracılığıyla İstanbul’a gönderilmiştir.

Konuya ilişkin ayrıntılar ayrıca posta yoluyla bildirilmiştir.

1 Temmuz 1284 [13 Temmuz 1868]

3. Antakya Eski Kaymakamı Osman Ragıb Efendi’nin Açıklaması

Yüce Halep Valiliği Makamına,

Beyrut’ta bulunan Fransız Konsolosluğunun baştercümanı Mösyö Berinink’in (?), Antakya’daki bir adamı aracılığıyla satın aldığı mermer heykelleri Beyrut’a götürmek istediği, ancak yerel yönetimin buna engel olduğu belirtilmiştir. Bunun üzerine Fransız Elçiliğinden heykellerin taşınmasına izin verilmesi talep edilmiştir.

Bu konuda bir engel bulunmadığı takdirde izin verilmesi ve sonucun telgrafla bildirilmesi yönünde emir verilmiştir.

Antakya Kaymakamlığı görevinde bulunduğum sırada, 20 Cemâziyelevvel 1284 tarihli yazımda söz konusu heykellerin Hükûmet Konağı’na getirilerek koruma altına alındığını bildirmiştim.

Daha sonra gönderilen emir üzerine Antakya İdare Meclisince düzenlenen mazbatada, heykellerin bulunduğu yerin Antakyalı Kasap İsmail’in bahçesi olduğu belirtilmiş ve bu bilgi Bâbıâli’ye iletilmişti.

Ardından 11 Haziran 1284 [23 Haziran 1868] tarihli telgrafta, söz konusu heykellerin bir süre Hükûmet Konağı’nda tutulduktan sonra Nikole Haçi (?) adlı Ermeni’ye iade edildiği ve bu kişinin üç ay sonra heykelleri adı geçen Fransıza sattığı ileri sürülmüştür.

Fransız Elçiliği, bu durumu kanıtlayacak belgelerin ellerinde bulunduğunu bildirmiştir.

Bunun üzerine, söz konusu iddianın doğru olup olmadığı ve doğruysa heykellerin daha sonra hangi sebeple iade edildiği sorulmuştur.

Ayrıca olayın üzerinden uzun zaman geçtiği dikkate alınarak şu hususların araştırılması istenmiştir: Heykeller Hükûmet Konağı’na getirildikten sonra adı geçen Ermeni’ye iade edilmiş midir? Edilmişse bunun sebebi nedir? Ne zaman ve kimlere teslim edilmiştir? Teslim sırasında heykellerin devletin denetimi altında kalması şartı konulmuş mudur?

Bütün bu hususların gecikmeksizin araştırılarak bildirilmesi, 15 Haziran 1284 [27 Haziran 1868] tarihli yüksek emirle istenmiştir.

Gerçekten de bu olay benim görev yaptığım dönemde meydana gelmiştir.

Söz konusu mermer heykellerden biri sakallı bir erkek, diğeri ise başı kırılmış bir genç kız şeklindeydi. Her ikisi de çıplaktı. Erkek figürü kıza sarılmış durumdaydı. Heykeller tek parça mermerden yapılmış, oldukça özenli bir işçilikle meydana getirilmişti.

Çevirmen notu: Heykellerin fiziksel tasvirine ilişkin bu bölüm, belgenin en önemli kısımlarından biridir.

Ben daha önce söz konusu yere bizzat gitmiştim. Buranın mahzen görünümünde olduğunu, zemininin mermerle döşendiğini ve çevresinin taş yapılarla çevrili bulunduğunu görmüştüm.

Bu yerin daha önce araştırılmamış olabileceğini düşünerek çevresinin dikkatlice incelenmesini istemiş ve oraya bir zaptiye nöbetçisi görevlendirmiştim.

Ertesi gün yeniden bizzat oraya gittiğimde, mermerden yapılmış, yüzü ve gözleri belirgin olmayan yalnızca bir başın bulunduğunu gördüm.

O gün, daha önce gösterip kazılmasını istediğim yerde biraz kazı yapılır yapılmaz, söz konusu heykellerin bir tarafa devrilmiş hâlde bulunduğu ortaya çıktı.

Heykellerin kırılıp zarar görmemesi için kendi gözetimim ve görevlilerimin yardımıyla tamamen topraktan çıkarılmasını sağladım. Ardından bunları Hükûmet Konağı’na götürerek İdare Meclisi odasına yerleştirdim.

Söz konusu yerde kazılara devam edilmesi hâlinde başka eski eserlerin de bulunmasının kuvvetle muhtemel olduğunu, o dönemde özel bir yazıyla Halep Valiliğine bildirmiştim.

Hatta heykellerin şekilleri de gösterilerek Fırat gazetesinde yayımlanmıştı.

Daha sonra seyahat amacıyla Beyrut’tan Antakya’ya gelen İtalya Konsolosu, Hükûmet Konağı’na uğradığında İdare Meclisi odasında bulunan heykelleri görmüş ve satılıp satılmayacaklarını sormuştu.

Kendisine, heykellerin devlet malı olduğu ve hiçbir şekilde satılmalarının mümkün olmadığı cevabını verdim.

Bunun üzerine konsolos, heykellerin resimlerini kâğıda çizerek ayrıldı.

Bu olay, İdare Meclisi üyelerinin tamamının bilgisi dâhilindeydi.

Yaklaşık dört ay sonra görevimden ayrıldığımda söz konusu heykelleri aynı odada bırakmıştım.

Görevimden ayrıldıktan sonra heykellerin Hükûmet Konağı’ndan hangi yolla ve kimler tarafından çıkarıldıkları hakkında hiçbir bilgim bulunmamaktadır.

Benim görev yaptığım dönemde, heykellerin bir Ermeni’ye veya başka bir kişiye teslim edilmesi konusunda herhangi bir şart ileri sürülmediği gibi, böyle bir söz veya anlaşmadan da bahsedilmemiştir.

Antakya’da bulunan Fransa Konsolosu Mösyö Ponsol da olay hakkında bilgi sahibidir. Kendisi de İdare Meclisi odasındaki heykelleri görüp incelemiş ve bunların devlet malı olduğunu öğrenmiştir.

Bütün bunlara rağmen, söz konusu baştercüman adına bir Fransızın bu heykelleri satın aldığının ileri sürülmesi gerçekten şaşılacak bir durumdur.

Gerçek durumun yukarıda açıkladığım şekilde olduğunu bilgilerinize sunarım.

Bu hususta emir ve karar verme yetkisi yüksek makamınıza aittir.

7 Rebîülevvel 1285 / 16 Haziran 1284 [28 Haziran 1868]

Osman Ragıb

4. Halep Valiliğinden Sadrazamlık Makamına Gönderilen Yazı

Yüce Sadrazamlık Makamına,

Beyrut’ta bulunan Fransa Konsolosluğu tercümanı Britan’ın (?), Antakya’da bir Ermeni aracılığıyla satın aldığını ve taşınmasına engel olunduğunu ileri sürdüğü mermer heykeller hakkında gerekli bilgilerin bildirileceğini, 15 Haziran 1284 [27 Haziran 1868] tarihli telgrafımla arz etmiştim.

Bu konuda Antakya’nın eski ve yeni kaymakamları tarafından gönderilen ve ilişikte sunulan iki yazı incelendiğinde şu hususlar anlaşılmaktadır:

Eski kaymakam, söz konusu heykellerin bulunduğu yere bizzat giderek bunları zarar vermeden çıkartmış ve Hükûmet Konağı’na getirtmiştir.

Daha sonra kaymakam vekili, Hükûmet Konağı’ndaki yerin dar olması nedeniyle heykelleri korunmaları amacıyla bir Ermeni’ye teslim etmiştir.

Bu durumu bir şekilde öğrenen adı geçen Fransız Konsolosluğu tercümanı, heykelleri söz konusu Ermeni’den satın aldığı iddiasını ortaya atmıştır.

Ancak heykellerin devlet malı olduğunda hiçbir şüphe bulunmamaktadır.

Bu nedenle, 10 Haziran 1284 [22 Haziran 1868] tarihli yüksek telgraf emriniz gereğince söz konusu heykeller, Divan-ı Ahkâm-ı Adliye Başkâtibi Sayın Halet Bey’e teslim edilerek İskenderun üzerinden İstanbul’a gönderilmiştir.

Bu durumda heykellerin Müzehâne-i Âmire’ye (İmparatorluk Müzesi’ne) konulması veya adı geçen Fransıza teslim edilmesi, Sadrazamlık makamının vereceği karara bağlıdır.

Durumun açıklanması amacıyla bu bilgileri arz ederim.

Bu konuda emir ve karar verme yetkisi yüksek makamınıza aittir.

13 Rebîülevvel 1285 / 21 Haziran 1284 [4 Temmuz 1868]

5. Antakya Kaymakamlığından Halep Valiliğine Gönderilen Yazı

Yüce Halep Valiliği Makamına,

Devletli Efendim Hazretleri,

Antakya’da bulunan mermer heykellerin bir süre Hükûmet Konağı’nda tutulduktan sonra sahibi olduğu söylenen Ermeni’ye iade edildiği ve bu kişinin üç ay sonra heykelleri bir Fransıza sattığına ilişkin belgelerin Fransız Elçiliğinin elinde bulunduğu bildirilmiştir.

Bu iddianın doğru olup olmadığı ve doğruysa heykellerin hangi sebeple iade edildiği, Sadrazamlık makamından gönderilen telgrafla sorulmuştur.

Bunun üzerine konu, eski Antakya Kaymakamı Osman Efendi’ye sorulmuştur.

Osman Efendi cevabında, kendi kaymakamlığı döneminde heykellerin Hükûmet Konağı’na getirilerek İdare Meclisi odasına yerleştirildiğini, görevinden ayrılırken de orada bıraktığını, daha sonra bunların hangi şekilde Hükûmet Konağı’ndan çıkarıldığını bilmediğini bildirmiştir.

Bu açıklamadan, heykellerin kendisinin görevden ayrılmasından sonra Hükûmet Konağı’ndan çıkarıldığı anlaşılmıştır.

Bu nedenle heykellerin hangi gerekçeyle dışarı çıkarıldığı, sahibi olduğu söylenen Ermeni’ye neden teslim edildiği ve daha sonra hangi yolla yeniden Hükûmet Konağı’na getirildiği hususlarının ayrıntılı biçimde araştırılarak bildirilmesi istenmiştir.

Bu konuda gönderilen 9 Rebîülevvel 1285 tarihli ve 317 numaralı yüksek emir üzerine yapılan incelemede şu hususlar anlaşılmıştır:

Osman Efendi’nin kaymakamlığı döneminde, söz konusu heykeller Eski Kilise yakınlarında bulunan bir çukurdan Ermeniler tarafından çıkarılmış ve Hükûmet Konağı’na getirilerek İdare Meclisi odasına yerleştirilmiştir.

Osman Efendi görevinden ayrıldığında, benim Antakya’ya gelmemi beklemeden Müftü Efendi’yi vekil bırakarak görev yerinden ayrılmıştır.

Ben henüz Antakya’ya ulaşmadan önce, İdare Meclisi odasının oldukça dar olması nedeniyle heykellerin burada tutulması uygun görülmemiştir.

Bunun üzerine heykeller, devletin gözetimi altında bulundurulmaları şartıyla, sahibi olduğu söylenen Ermeni’ye muhafaza edilmek üzere teslim edilmiştir.

Ancak söz konusu Ermeniler, heykellerin kendilerine geri verildiğini düşünerek ve bunları topraktan çıkarmak için yaptıkları masrafları karşılamak amacıyla, heykelleri otuz liraya bir Fransıza satmışlardır.

Bu durum hükümet tarafından öğrenilince, nasıl hareket edilmesi gerektiği Halep Valiliğine sorulmuştur.

Valilikten gelen emir üzerine heykellerin yeniden devletin eline alınarak korunması istenmiştir.

Bunun üzerine heykeller bulundukları yerden alınarak tekrar Hükûmet Konağı’na getirilmiştir.

Son olarak, 3 Rebîülevvel 1285 [24 Haziran 1868] tarihli yüksek emir gereğince, söz konusu heykeller korunmaları sağlanarak İskenderun’a gönderilmiştir.

Bu hususta emir ve karar verme yetkisi yüksek makamınıza aittir.

10 Rebîülevvel 1285 / 18 Haziran 1284 [1 Temmuz 1868]

[1] Tevdî‘an: Emanet olarak, teslim ederek.

[2] Mümanaat: menetmek, yasaklama, engelleme.

[3] Zaman-ı Kesîr: Kısa zamanda.

[4] Hin-i İâde: Geri verme zamanı.

[5] Cenab-ı Rahîmânelerinde: Yüce merhamet sahibi ??

[6] Musanna’: San’atla yapılmış, mahirâne bir şekilde üretilmiş,

[7] Lâ-yed-pûş: El değmemiş, tertemiz.

[8] Muhtemelen Yunanca Apokalips(Apocalypse) denilmek istenmiştir. Apokalips Yunancada “örtünün kaldırılması, vahiy ve gizli bir şeyin açığa çıkması” anlamında kullanılmaktadır.

[9] Avdet ü ferdâsı: Dönüşün ertesi gini.

[10] İrâe ve tenbih: “gösterme ve uyarma / dikkat çekme”

[11] Muarrik: Terletici, terleten,

[12] Nâ-İkâmet: ikametsiz, sürekli bir yerde oturmayan veya ikamet etmeyen.

[13] Ağleb-i ihtimal: Büyük ihtimalle, büyük olasılıkla.

[14] Bâ-arîza-i mahsusa: Özel bir dilekçe ile.

[15] li-ecli’s-seyâha: Seyahat amacıyla, gezmek amacıyla.

[16] Firûhtu: Satış, satın alma.

[17] Memûrin-i kemterânede: aciz ve değersiz memurlar arasında aşağı rütbeli, naçiz memurlar içinde.

[18] Âhar bir kimesne   : Başka bir kimse.

[19] Sadf (Satf): Raslamak, rast gelmek.

[20] Sarf ü ahd: söz söyleme, bahsetme.

[21] Mübâderet: Ön ayak olma, bir işe aceleyle başlama, ileri atılma, öncülük etme

[22] Mümâna’at: menetme, engel olma, önleme, karşı koyma.

[23] Lâhık: Yetişen, ulaşan, eklenen [yardımcısı anlamında olabilir]

[24] Red: dönme, geri gitme.

[25] Cib: kuyu

[26] İnfisâl: Ayrılma, kopma, bulunduğu mevkiden ayrılma.

[27] Furus: Satıcı, bey’, satmak.

25 Ekim 2026

İlgili Terimler :

Instagram'da Bizi Takip Edebilirsiniz...

Bizimle ilgili tüm haber ve gelişmelerden haberdar olmak için Instagram’da takip edebilirsiniz.
@antakyatarihi.com.tr

İLETİŞİM: 0538 955 2706

MAİL bilgi@antakyatarihi.com.tr

ADRES: Antakya - Hatay