Fransız Denizcilerin İskenderun’da Kavga Etmeleri ve Gelişen Olaylar-Ocak-Şubat 1880/The Brawl Involving French Sailors in Alexandretta and the Subsequent Developments — January–February 1880
SURİYE KIYILARINDA DENİZCİLER ARASINDA BİR KAVGA
Birkaç gün önce, Kostantiniyye’den (İstanbul) gelen bir telgraf, başka bir açıklama yapmaksızın, Levant deniz tümeni komutanı Amiral de Pritzbuer’in, İskenderun’daki İspanya konsolosuna hakaret eden bir denizciyi iki ay hapse mahkûm ettiğini bildiriyordu.
Bu olay, kuşkusuz 2 Ocak’ta bu şehrin içinde, mürettebatın karaya çıkış izni olduğu günlerde sıkça rastlandığı üzere, denizciler arasında çıkan bir kavga sonucu yaşanan arbedeyle bağlantılıdır. Ancak mevcut durumda, talimatlarını aşarak denizcilerimize ateş açmaktan çekinmeyen Türk polisinin sert müdahalesi nedeniyle işler daha ciddi bir boyut kazanmıştır. Bu mesele hakkında bize ulaşan bilgiler şöyledir:
2 Ocak’ta, İskenderun açıklarında demirli bulunan Latouche-Tréville savaş gemisinin mürettebatından yirmi ila yirmi beş denizci karaya çıkmış; gezintileri sırasında aldıkları alkolün de etkisiyle, kimseye hakaret etmeden ve kamu düzenini bozdukları söylenemeyecek bir şekilde, kol kola, gülerek ve şarkı söyleyerek şehri dolaşmaya başlamışlardır.
Bu neşeli grup Tüccarlar Caddesi’nden geçerken, üzerlerine taş atmaya varacak kadar ileri giden bazı Müslümanların hakaretine uğramıştır. Denizcilerimiz büyük bir sağduyu göstermiş, ancak bir arkadaşlarının taşla vurulduğunu gören bir denizci, saldırganlardan birinin üzerine atılarak ona vurmuştur. Bu denizci o sırada başına aldığı bir kılıç darbesiyle sersemlemiş; fakat muşamba şapkası sayesinde yara ciddi bir hal almamıştır.
Denizciler, İspanya konsolosluğuna sığınan bu adamın peşinden gitmiş ancak onu bulamamışlardır. Dışarı çıkarken bir çocuk, üzerlerine saçma dolu bir tabancayla ateş açmış; iki Fransız denizci bacağından ve sağ kolundan yaralanmıştır.
O sırada kaymakam (şehrin mülki amiri), denizcilerimiz tarafından hırpalanan muhafız birliği ile olay yerine gelmiş; arbede giderek büyümüştür.
Burada anlatılanlar farklılık göstermektedir. Bazılarına göre kaymakam, yanındaki zaptiyelere (jandarmalara) denizcilerimize ateş açmaları emrini vermiş ve birçoğu yaralanmıştır. Bir başka versiyona göre ise bu memur, sadece Latouche-Tréville denizcilerini korumak için gerekli önlemleri almayarak ihmalkarlık yapmıştır.
Her halükarda mesele İstanbul’a taşınmıştır. Olan bitenden haberdar edilen büyükelçimiz Sayın Fournier, derhal Sultan hükümeti nezdinde şikayette bulunmuştur.
Havas Ajansı’nın Sayın Fournier’nin girişimlerinin sonucu hakkında bize ulaştırdığı bilgiler bize şüpheli görünmektedir. Yine de bunları bir belge niteliğinde aktarıyoruz:
İstanbul, 22 Ocak. Sayın Fournier, adamlarına ateş açtırmadan önce Latouche-Tréville denizcilerine herhangi bir uyarı veya ihtar yapmayan İskenderun kaymakamının görevden alınmasını talep etmiştir. Babıali bu talebi reddetmiş ve bir soruşturma emri vermiştir.
Fransa’nın dışarıdaki prestiji ne kadar sarsılmış olursa olsun (ne yazık ki!), Saray’ın, görevlerini ciddi şekilde ihmal eden dördüncü sınıf bir memurun görevden alınması talebini bir büyükelçiye reddetmesini kabul etmek bizim için zordur. Bu söylentinin yalanlanmasını haklı bir sabırsızlıkla bekliyoruz.
İspanya konsolosu ile ilgili olaya gelince, bunun bir devamı olmayacaktır; denizcilerimiz bazı mobilyaların yerini değiştirmiş olsa da hiçbir şeyi kırmamış ve özür dileyerek geri çekilmişlerdir. İstanbul’daki büyükelçimiz Sayın Fournier, mevkidaşı İspanya büyükelçisini ziyaret etmiş ve verdiği açıklamalardan sonra bu hadise kapanmıştır.
Le Petit Moniteur universel-25 Ocak 1880
Bay Fournier, Latouche-Tréville gemisindeki Fransız denizcilere, adamlarına ateş açtırmadan önce herhangi bir ihtar veya uyarıda bulunmayan İskenderun Kaymakamı’nın görevden alınmasını talep etti. Babıali (Osmanlı hükümeti) bu azil talebini reddetti ve bir soruşturma açılmasını emretti.
L’Écho de l’arrondissement de Bar-sur-Aube, 1 Şubat 1880
Osmanlı İmparatorluk Elçiliği, İstanbul’dan (Konstantinopolis) aldığı bir telgrafı yayımlatmıştır; bu telgrafta, İskenderun’da Fransız denizciler ile Türk polisi arasında meydana gelen olaylar önemli ölçüde hafifletilerek sunulmuş ve polisin iddia edildiği gibi silahlarını hiç kullanmadığı belirtilmiştir.
3 Şubat 1880 Journal du Cher
İskenderun Valisi görevinden azledilmiştir. Bununla birlikte, Fransız denizciler meselesine ilişkin soruşturma devam etmektedir.
Journal du Cher, 19 Şubat 1880