ALEXANDRETTE’İN İNGİLTERE’YE DEVREDİLMESİ

Bilindiği üzere, Kıbrıs adasının yanı sıra, Büyük Britanya Türkiye’den İskenderun limanının kendisine bırakılmasını sağlamıştır. Fransız Cumhuriyeti, bu haberi kaydederken sadece şunu söylemektedir:

“Journal des Débats gazetesinin verdiği bilgileri yorumlamak gibi bir niyetimiz yoktur. Yalnızca şunu belirtmekle yetineceğiz ki, eğer bu bilgiler doğruysa, İskenderun limanının devri doğrudan doğruya 4 Haziran tarihli anlaşmaya ve İngiltere’nin Kıbrıs’ı işgaline bağlıdır. Gerçekten de İskenderun, bütün Suriye kıyıları boyunca gemilere gerçek bir sığınak sunan tek limandır ve bu nedenle Fırat demiryolunun doğal başlangıç noktası olarak gösterilmektedir. Öte yandan, Journal des Débats ile aynı bilgileri veren Viyana’daki Tagblatt, İngiliz hükümetinin gözünü ayrıca bu limana ya da daha doğru bir ifadeyle Mersin körfezine dikmiş olabileceğini de eklemektedir. Bu son yerin avantajları İskenderun’unkiler kadar açık değildir, ancak unutulmamalıdır ki Mersin’e, Torosları aşarak Konya’yı ve Küçük Asya’nın iç kesimlerini denizle bağlayan yollar ulaşmaktadır. Özetle, eğer bu haberler gerçekleşirse, İngiltere’nin Asya Türkiyesi üzerinde fiilen gerçek bir himaye kurmak istediğinden şüphe edilemez.”

Le National gazetesi, M. Gambetta’nın organı kadar uzlaşmacı değildir.

Le National, Salisbury Markisi’nin 7 Temmuz tarihli ve M. Waddington’a gönderdiği telgrafta İskenderun hakkında hangi ifadeleri kullandığını hatırlatmaktadır:

“Kraliçenin hükümeti, Suriye kıyısında herhangi bir limanı, örneğin İskenderun’u işgal etmeye yönelmişti. Ancak, sağlayabileceği tüm faydalara rağmen, böyle bir eylemin mevcut zihniyet durumunda, Batı Asya kıtasında toprak edinme niyetini gösterir şekilde yorumlanabileceğini ve bu niyetin kendisine isnat edilmesinden kaçınamayacağını düşünmüştür; oysa bu düşünceler onun niyetlerinden tamamen uzaktır. Bu nedenle Sultan’dan, aslında daha az avantajlı olmakla birlikte, hedefe ulaşmak için yeterli olan ve az önce değindiğim sakıncalara maruz bırakmayan Kıbrıs mevkiinin geçici işgalini kabul etmeyi tercih etmiştir.”

Le National şunu da eklemektedir ki, 21 Temmuz tarihli ve Londra’daki Fransa büyükelçisine gönderilen notada M. Waddington, İngiliz kabinesinin “gerek Mısır’da gerekse Batı Asya kıtasında fiilen yerleşmeye yönelen bir politikaya karşı” taahhütleri konusunda resmi güvenceler talep etmiştir ve bu son nokta hakkında bakanlık notasında şöyle denilmektedir:

“Suriye’de, Lübnan’daki Katolik nüfus üzerinde fiilen yönlendirici bir etki icra etmekteyiz; bu etkinin düzenli biçimi 1861’de Avrupa tarafından kabul edilmiş ve temellerine saygı gösterilmiş olup, bunun tehlikeye atılmasına izin veremeyiz. İngiltere’nin Asya’daki büyük bir güç olarak konumuna saygı gösterirken, bizim de Akdeniz’deki büyük bir güç olarak benzer bir saygı görme hakkına sahip olduğumuzu düşünüyoruz.”

Le National, lord Salisbury’nin 7 Ağustos tarihli ve Lord Lyons’a gönderdiği telgrafın, dışişleri bakanımız tarafından talep edilen resmi güvenceleri sağladığını ve bunların Suriye için olduğu kadar Mısır için de geçerli olduğunu belirtmektedir:

“Fransa’nın, Lübnan’daki Katolik güç olarak ve Filistin’deki Kutsal Yerlerdeki çıkarlarına her zaman İngiltere tarafından titizlikle saygı gösterilmiştir. Bu konuda kraliçenin hükümeti tarafından daha önce izlenen çizgiden ayrılmak gibi bir düşüncemiz hiçbir zaman olmamıştır.”

Le National şu sonuca varmaktadır:

“Bu otantik belgelerden, İngiltere için genel bir teşvik ve destek ortaya çıkmaz mı ki, bu durum İskenderun’un işgali ile bağdaştırılması çok güç olur? Açık ve doğrudan anlamlarıyla, zihinsel çekinceleri dikkate almaksızın beyanları kabul ettiğimizde iyi niyetle hareket ettiğimiz mi söylenecek? Biz, İngiltere’ye zarar verecek olanın bu şekilde düşünmek değil, aksine başka türlü düşünmek olduğunu cevaplarız. Ayrıca Londra kabinesinin dürüst olma yönünde bir çıkarı vardır: 1° Fransa’yı artık İngiltere’ye güvenmemeye ve buna göre tedbir almaya zorlamamak için; 2° Rusya’ya tehlikeli bir örnek vermemek için: Suriye kıyısında keyfi biçimde istasyonların işgali, Rusya’ya da aynı şekilde Rumeli’nin Bulgaristan’a keyfi olarak bağlanmasını sürdürme yetkisi vermez mi?”