İskenderun Sancağı Milletler Cemiyeti Komisyonu’na Yazılan Dilekçeler-1938/Petitions Addressed to the League of Nations Commission in the Sanjak of Alexandretta – 1938

Milletler Cemiyeti Komisyonu Başkanlığına

Antakya

Kopya – Dilekçe No. 1524
13 Haziran 1938

Dilekçe sahibi, aşağıdaki hususları sizlere arz etmekten şeref duyar:

Bu sabah, şafak vaktinde, köyümüz kaçak silah aramak amacıyla Tunuslu askerler tarafından kuşatıldı

Benim üzerimi aradıklarında, altı Suriye lirasını buldular ve bu parayı aldılar.

Bu olay, Fransız subaylarının gözleri önünde meydana gelmiştir.

Bu durum fakir insanlar üzerinde gerçekleştirilerek suistimal ve yağma teşkil etmektedir. Karışıklık ve güvensizlik doğurabilecek bu eylem ele alındığında;

Sizden, bu eylemlere son verilmesi ve hakkımın iade edilmesi için yetkililere gerekli müdahalelerde bulunmanızı bekliyorum.

Lütfen.

8 Haziran 1938
İmza: İbrahim bin Diab Touhami [İbrahin İbin Diyap Tuhani]
Harbiye köyünden

 

Dilekçe No. 1548’in sureti

13 Haziran 1938
9 Haziran 1938’de alınmıştır.

Seçim Komisyonu Başkanı’na

Ben, aşağıda imzası bulunan, Harbiye nahiyesine bağlı “İsmailiye” köyü sakini Ali bin Hamdan İsmail, aşağıdaki hususu zat-ı âlinize arz ederim:

Kassım bin Mehmet Kassım [Kasım İbin Mehmet Kasım] adlı şahsın komutasındaki bir grup Cezayirli jandarma ve asker, 8 Haziran Çarşamba günü sabah erken saatlerde evime gelmişlerdir.

Askerler benden izin almadan evimi arayarak 18 Lübnan-Suriye lirasını (Livres Libanaises-Syriennes) almışlardır.

Gereğinin yapılmasını rica ederim.

İmza:
Ali bin Hamdan İsmail [Ali İbin Hamdan İsmail]

 

Dilekçe No. 1549’un sureti

18 Haziran 1938

Milletler Cemiyeti Komisyonu Başkanına

Antakya

Harbiye nahiyesi bölgesindeki Deir-Machta [Deyr Maşta] ve Ismalié [İsmaili] köylerinin sakinleri olarak, aşağıda imzası bulunan bizler, dikkatinize aşağıdaki hususları sunmaktan onur duyuyoruz:

Dün sabah Hilmi Çavuş, bir jandarma eşliğinde evimize geldi. Bizi Türk topluluğuna kaydolmaya zorlayarak tehdit etmeye başladılar.

Reddetmemiz üzerine, Hilmi Çavuş evde bulunan bir bastonla bize vurmaya başladı. Sonra da silahlarımız olduğunu iddia ederek teslim etmemizi istedi. Evi aramaya, mobilyaları kırmaya başladı, karım ve kızıma ait bir sandığı kırarak içindeki 18 libre Suriye lirası ve on altın parayı aldılar.

Kadınlar bu durum karşısında çığlık atmaya başladılar. Hilmi Çavuş onlara aynı bastonla ve elleriyle vurmaya başladı. Aynı kişi daha sonra komşumuz olan Muhammed bin Ahmed Joumouch’un [Muhammed İbin Ahmed Hammuş? yada Camus?] evine gitti ve zorla içeri girdi. Orada sadece kızını buldu ve onu tüfeğiyle dövdü. Ardından evi talan ederek on üç Suriye lirasını aldı. Kadınlar bu durumu protesto ettiler ve dayak yediler.

Sayın Komisyonumuza başvuruyor ve 111. maddeye atıfta bulunarak, bu korkunç eylemlerin durdurulmasını, paramızın ve mücevherlerimizin bize iade edilmesini ve seçim süreci boyunca arzu ettiğimiz topluluğa ait olma [mensup olma] özgürlüğümüzün tam olarak tanınmasını talep ediyoruz.

5 Haziran 1938.

İmza:

İbrahim bin Souleiman Cheikh Haidar [İbrahim İbin Süleyman Şeyh Haydar]

Mohamed bin Ahmed Joumach (Ismailié) [Muhammed İbin Ahmed Hammuş?-Camus?]

Harbiye

 

Dilekçe No. 1558’in Sureti

13 Haziran 1938

İskenderun, 10 Haziran 1938

İskenderun Sancağı’ndaki Milletler Cemiyeti Komisyonu Başkanı Sayın Beyefendi’ye;

Der Machta [Deyr Maşta] köyünden olup hâlen Antakya’da hapiste bulunan dilekçe sahibi Şaban Halef, aşağıdaki hususu zat-ı âlinize arz etmektedir:

Dün öğle vakti değirmene gitmek üzere yolda yürüyordum. Hiçbir şey yapmamış olmama rağmen Türk jandarmaları tarafından durduruldum ve hapse götürüldüm.

Sizin adalet ve hakkaniyet anlayışınıza güveniyorum. Serbest bırakılmam için yetkili makamlar nezdinde müdahalede bulunmanızı sizlerden rica ederim.

Sayın Başkan, saygılarımı kabul buyurunuz.

İmza: Şaban Halef

 

Dilekçe No. 1555’in Sureti

13 Haziran 1938

Sayın Milletler Cemiyeti Antakya Komisyonu Başkanı;

Ben, aşağıda imzası bulunan Bader ben Nasser Tahouche [Bader İbin Naser Tahhuşe?], Harbiye Nahiyesinde ikamet eden kişi olarak, aşağıdakileri saygıdeğer dikkatinize sunmaktan onur duyuyorum:

Dün sabah saat 10’da iki Türk jandarması beni zorla kayıt bürosuna götürdü. Beni tehdit ettiler ve Alevi cemaatime sadık kalmakta ısrar edince beni şiddetli bir şekilde dövdüler.

Bu nedenle, adaleti sağlamak amacıyla bu şikayeti sunmak için size yazıyorum.

Sayın Başkan, en derin saygılarımı kabul edin lütfen.

S./Bader Tahouche [Tahhuşe]

Harbiye 10 Haziran 1938.

   

Dilekçe No: 1574

Tarih: 10 Haziran 1938
Gönderildiği makam: İskenderun Sancağı Milletler Cemiyeti Komisyonu Başkanı
Başvuru sahibi: Moukdad Ahmed Şeyh Ali
Yer: Bostan el-Ras Köyü, Harbiye

Resmî kayıt: 13 Haziran 1938
Savcılığa havale: 11 Haziran 1938

Antakya’daki Milletler Cemiyeti Komisyonu Başkanı’na,

Sayın Başkan,

Aşağıda imzası bulunan ben, Harbiye bölgesindeki Boustan-el-Rass köyünden Moukdad Ahmed Şeyh Ali, aşağıdaki hususları dikkatinize sunmaktan onur duyarım:

Şu anda Abdülgani Türkmen’in yanında ikamet eden Muhammed Şeyh Ali adında bir amcam vardır. Kendisi, birçok kez babamı öldürmeye teşebbüs etmiştir. Bizler Arap olduğumuz ve kendi insanlarımızdan vazgeçemeyeceğimiz için, onun taleplerini her defasında reddettik.

Bugün öğleden sonra, jandarma ve hükümetin otoritesine atıfta bulunarak bizi şu sözlerle tehdit etti:

“Eğer benimle birlikte Türk olarak kaydolmazsanız… öküzlerinize el koyarım!”

Bu akşam, iki ineğim otlaktan eve döndü. İçlerinden birini çalmaya kalkıştı. Buna engel olmaya çalıştığımda, bana büyük bir taşla vurdu; başımdan yaralandım, kolum kırıldı ve yere düştüm. Bu durumdan faydalanarak her iki ineği de alıp götürdü.

İkinci sayfa

Bu saldırıyı öğrenen babam, şikâyette bulunmak ve adalet aramak amacıyla beni derhal sizin saygıdeğer Komisyonunuza getirdi.

Sayın Başkan, en derin saygılarımı kabul etmenizi rica ederim.

10 Haziran 1938

Moukdad Ahmed Şeyh Ali.

Adres:

Moukdad Ahmed Şeyh Ali

Boustan el Rass – Harbiye.

Ahmed Şeyh Ali – (şikâyetçinin babası).

Boustan el Rass – Harbiye.

(Ayrıca kendisinin başında da bir yaralanma mevcuttur.)

Tanıklar:

  1. Yusuf bin Hasan

Boustan el Rass – Harbiye.

  1. Mahmud bin Süleyman

Boustan el-Rass – Harbié.

Sayfanın alt kısmındaki el yazısı not:

Saldırganın yakalanmasını sağlamak ve mağdur olan doktorun gecikmeksizin muayene edilmesini temin etmek amacıyla, konunun derhal savcılığa intikal ettirilmesini rica ederim. [?]

 

Dilekçe No: 1577

13 Haziran 1938

Milletler Cemiyeti Komisyonu Başkanı Sayın Bay’a

ANTAKYA

Ben, Harbiye köyünde ikamet eden aşağıda imzası bulunan ABDO DIAB [Abdo Diyab], aşağıdaki hususları saygılarımla arz ederim:

Bu sabah işime gitmekte olduğum sırada Türk jandarmaları tarafından durduruldum. Benden Türk olarak kaydolmamı istediler. Bunu reddetmem ve yalnızca kendi Alevi topluluğuma mensup olarak kaydolmak istediğimi kesin bir şekilde belirtmem üzerine, tüfeklerinin dipçikleriyle beni şiddetli biçimde dövmeye başladılar.

Artık Harbiye’deki kayıt bürosuna giderek kaydolmaya cesaret edemiyorum. Jandarmaların Türk olmayan bütün unsurlara karşı uyguladıkları baskı ve şiddet nedeniyle, Sayın Başkan’dan başka bir kayıt bürosunda kaydolmama izin verilmesini rica ediyorum.

Gereğinin yapılmasını saygılarımla arz ederim.

11 Haziran 1938

 

Belge No: 1698
Belge Tarihi: 19 Haziran 1938
Kayıt Tarihi: 20 Haziran 1938
Yer: Harbiye (Harbié)
Belge Türü: Rapor / Şikâyet
Aslı: Fransızca

KOPYA – No. 1698

20 HAZİRAN 1938

Harbiye, 19 Haziran 1938

Bu sabah meydana gelen olayları size bildirmekten onur duyarım.

Sabah saat 06.15’te hâlâ Harbiye’deki otelde bulunuyordum. Otelci bana, kayıt büromda görev yapan Alevi temsilcilerin jandarma tarafından tutuklandıklarını ve Türk temsilcinin kardeşi olan Ali Ağa bin İbrahim Ağa Fukhani’nin evine götürüldüklerini haber verdi. Söz konusu Türk temsilci benim büromda kayıtlıydı.

Birkaç dakika sonra Bay Ander de telefon ederek aynı olayı bana bildirdi.

Bunun üzerine mümkün olan en kısa sürede olay yerine gittim. Söz konusu kişinin evinin önünde üç boş askerî kamyon, birkaç otomobil, Antakya Jandarma Komutanı ve bazı Fransız subaylarını gördüm.

Evin çevresinde, yol kenarında, silahlı yaklaşık yirmi jandarma ve Faslı asker bulunuyordu. Ayrıca başka silahlı askerler ve devriye gezen bir zırhlı araç da vardı.

Ali Ağa bin İbrahim Ağa Tuhani’nin evinde, girişin sol tarafındaki odanın penceresi önünde, 63 yaşındaki yaşlı Alevi temsilci İbrahim Tuhani ile oğlu Süleyman İbrahim Tuhani ‘yi gördüm. Bu kişiler temsilci sıfatıyla görev yapıyorlardı ve tutuklanmışlardı.

Ayrıca tanımadığım başka kişilerin de bulunduğunu gördüm.

Subayların yanına giderek bu birliklerin komutanının kim olduğunu sordum. Bana Antakya Jandarma Komutanı olduğunu söylediler.

Kendisine Alevi temsilcilerin tutuklanma nedenlerini sordum ve bu tutuklamayı protesto ettim.

Komutan bana, nedenleri açıklamak istemediğini ve iki kişinin tutuklanması için Albay Collet’den emir aldığını söyledi.

Tutuklularla görüşmek istedim ancak jandarma komutanı buna izin vermedi.

Birkaç dakika sonra tutuklananların kamyonlardan birine bindirilmesi emri verildi.

Bu sırada, büromda görevli iki Alevi temsilcinin ve daha önce görmüş olduğum fakat isimlerini bilmediğim başka kişilerin evden çıkarıldıklarını gördüm.

Bütün bu kişiler araca bindirildiğinde altı veya sekiz jandarma da aynı araca yerleşti. Ardından diğer askerî birlikler hareket ederek oradan ayrıldılar.

Yaşlı Alevi temsilci, zeki, toplum içinde çok iyi bir konuma sahip bir kişidir ve Harbiye’deki bölgemde bulunan bütün Alevilerin önderidir.

Bu tutuklamanın nedenleri hakkında hiçbir fikrim yok.

Bunun üzerine temsilciler bulunmaksızın çalışmak zorunda kaldım. Daha sonra Zeki adlı Türk temsilci geldi.

Sabah saat 10.30’a kadar 13 Alevi ve 5 Türk’ün kaydını gerçekleştirdim.

Kanaatimce, gelmiş olan Aleviler, Alevi temsilcilerin tutuklandığını henüz duymamışlardı. Gelmeyen diğerleri ise tutuklanmaktan korkmaktadır.

Bütün bunların, kendilerini savunma imkânı bulunmayan insanları tutuklayan Fransız subayları açısından utanç verici olduğunu düşünüyorum.

İmza: S./LUGT.

 

       

DİLEKÇE No. 1491 

1. Sayfa

Hatay Halk Partisi Genel Merkezi
Antakya

Antakya, 30 Mayıs 1938

Milletler Cemiyeti Komisyonu Başkanlığına, Antakya

25 Mayıs 1938 tarihinde Harbiye nahiyesinde başlayan seçimler, Ulusal Eylem Birliği’nin, Ulusal Birlik’in, nahiye müdürünün ve emrindeki jandarmaların ortak faaliyetleri sonucunda çok sayıda olay, darp, yaralama ve cinayetin yaşandığı bir ortamda gerçekleşmiştir.

Seçimlerin başlamasından önceki gece, silahlı bir Usbeci grubu evleri dolaşarak halkı tehdit etmiş ve şöyle demiştir:

“Türklere oy verecek olanları katledeceğiz.”

Seçim sabahı, Harbiye yolu üzerinde Çifte Kastal adı verilen yerdeki bir köprünün yakınında, Türkleri darbetmek amacıyla, Afrin bölgesinden getirilen yaklaşık 15-20 kişilik, tüfek ve sopalarla silahlanmış bir grup konuşlandırılmıştı.

Bu grubu yönetenlerin yanında Zeki Arsuzi, Saki Maruf, Doktor Albert Beyluni ve başka bir parti yöneticisi bulunuyordu. Temsilcimiz Zeki Arsuzi ile Saki Maruf’a olay çıkarmamalarını ve silah taşıyan kişileri uzaklaştırmalarını söylemiş olmasına rağmen, kişilerin bireysel özgürlüklerine zarar verilmemesi yönündeki bu sözler onlar üzerinde hiçbir etki yaratmadı.

Seçim işlemleri başladığında, seçim bürosunun kurulduğu binada, mutfak olarak kullanılan bir odada beş silahlı Usbeci bulunuyordu. Ayrıca seçim bürosunun avlusuna sopalı yaklaşık 15 kişi yerleştirilmişti.

Bir süre sonra Usbeciler, bazı oyların Türklere verildiğini görünce sopalı adamlar orada bulunan Türklerin üzerine saldırdılar. Bunların önemli bir bölümü şiddetli biçimde dövüldü.

Bu olay doğrudan seçim bürosu başkanının gözleri önünde gerçekleşti.

Kısa bir süre sonra, oy kullanmaya katılmak amacıyla ana yurtları Türkiye’den Harbiye’ye gelen bazı yurttaşlarımız, Çifte Kastal çevresine yerleştirilmiş Usbecilerin saldırısına uğradılar.

Usbeciler, bu kişilerin içinde bulundukları otomobile saldırdılar. Bunun sonucunda Hassan adlı bir Türk başından ağır biçimde yaralandı.

2. Sayfa

Yaralı kişi seçim bürosunun önüne getirildiğinde, binanın çevresi işgal edilmiş ve sözde jandarmaların koruması altına alınmıştı.

Jandarma Komutanı Mihran’a, içeride silahlı Usbecilerin saklandığı bildirilmiş olmasına rağmen komutan bu durumla hiç ilgilenmedi. Binanın içine girdi ve silahlı saldırganların kaçmasına imkân tanıdıktan sonra geri dönerek orada bulunanlara şöyle dedi:

“Burada bulunduğunu iddia ettiğiniz silahlı adamlar nerede?”

Ardından, göz boyamak amacıyla arama yapmaya başladı.

Kısa bir süre önce çevrede savaş tüfekleriyle silahlanmış Usbecilerin görüldüğü kendisine bildirilmiş ve bu kişiler gösterilmiş olmasına rağmen onlara karşı hiçbir işlem yapmadı.

Özel Hizmetler Subayı Kakun, oy verme bölümüne gelerek yurttaşlarımızı tehdit etti ve olaylara Türklerin neden olup olmadığını araştıracağını söyledi. Ancak suçlulara dokunmadı.

Bu olaylardan yararlanan Usbeciler, daha önce tehdit ettikleri gibi Abdullah Cabbur’u öldürdüler ve Türklere oy vermiş olan Hassan Aruz (Arus?) adlı kişiyi ağır biçimde yaraladılar.

Cinayet nahiye müdürüne bildirildiğinde, müdür şöyle dedi:

“Eğer Türklere oy vermemiş olsalardı…”

Böylece, bu cinayetlerin ve şiddet olaylarının üzerinden on saat geçmiş ve çok sayıda şikâyette bulunulmuş olmasına rağmen, yetkililer ancak güçlükle olayla ilgilenmeye başlamışlardır. Buna karşılık suçlular hiçbir engelle karşılaşmadan serbestçe dolaşmaya devam etmektedir.

Bu silahlı kişiler geceyi nahiye müdürlüğünün binasında geçirmişlerdir.

Usbeciler tarafından gönderilen bazı kişiler halka, Harbiye’de Türklerin sahip olduğu mülklerin ellerinden alınacağını, Türk mülk sahiplerinin ve bahçe sahiplerinin tapularının iptal edilerek bu arazilerde ücretli işçi olarak yaşayan Alevilere verileceğini duyurmuşlardır.

Olayların bu şekilde, önceden tasarlanmış bir plan doğrultusunda gelişmesini hazırlayanlar şunlardır:

Yerel yönetimin kendisi, jandarma teşkilatı, nahiye müdürleri ve manda yönetimi tarafından örgütlenen Türk karşıtı muhalefet dernekleri.

Biz bu durumu PROTESTO EDİYORUZ.

Manda yönetiminin bu uygulamalarının kabul edilemez olduğunu ve uygar dünya açısından bir utanç oluşturduğunu ilan ediyoruz.

Ayrıca uğradığımız ve uğramaya devam ettiğimiz, birkaç yüz bin liralık maddi kayıplar nedeniyle manda yönetiminden tazminat talep edeceğimizi bildiriyoruz.

Katillerin ve suçlardan sorumlu kişilerin serbestçe dolaşarak halkı korkutmaya devam etmelerine rağmen Cumhuriyet Başsavcılığına konuyla ilgili başvuruda bulunulmuştur.

3. Sayfa

Seçim Yönetmeliği’nin 3. maddesinin (b) bendi uyarınca yetkiniz dâhilinde bulunan tedbirleri mümkün olan en kısa sürede almanızı ve bu bölgede böylesine tehdit ve şiddet eylemlerinin etkisi altında gerçekleştirilen seçim işlemlerinin geçersiz ve hükümsüz ilan edilmesini rica ediyoruz.

Türk Topluluğu Adına

Halk Partisi Genel Başkanı

İmza: V. MÜNİR

 

   

 

ANTAKYA JANDARMASI

1. Sayfa

Merkez Karakolu

Tutanak No. 913

1. Yusuf bin Hammud’un ifadesi

Deyr el-Maşta köyünden Yusuf bin Hammud’un beyanı:

“Fransız ve Türk hükümetlerinden hiçbir yarar görmedik. Biz Ulusal Hareket Birliği’nin komitesine mensubuz. Suriye, İtalyan mandasını kabul etmiştir. Bu nedenle biz de cahil halkı bilinçlendiriyoruz.”

10 Haziran 1938

2. Hasan bin Muhammed Tuhani’nin ifadesi

Deyr el-Maşta köyünden Hasan bin Muhammed Tuhani’nin beyanı:

“Seçimler dolayısıyla kardeşim Yusuf ile birlikte buraya geldim. Biz, Ulusal Hareket Birliği Komitesi Başkanı Zeki Arsuzi’nin taraftarlarıyız.

Türkiye ve Fransa ile hiçbir ilişkimiz yoktur. İtalya’nın tarafını tutuyoruz ve halkı bilinçlendirmek için geldik.”

10 Haziran 1938

3. İbrahim bin Halef’in ifadesi

Deyr el-Maşta köyünden İbrahim bin Halef’in beyanı:

“Bugün seçimler dolayısıyla buraya geldim. Ulusal Hareket Birliği Başkanı Zeki Arsuzi’nin emri üzerine halka, bu bölgenin İtalyan mandası altına girdiğini ve Fransa ile Türkiye’nin artık burada hiçbir yetkisinin bulunmadığını bildirdim.”

10 Haziran 1938

4. Kamel bin İbrahim Rai’nin ifadesi

Deyr el-Maşta köyünden Kamel bin İbrahim Rai adlı kişinin aşağıdaki şekilde beyanda bulunduğu belirtilmektedir.

Bu kişinin ifadesi ikinci sayfanın başında devam etmektedir.

2. Sayfa

4. Kamel bin İbrahim Rai’nin ifadesinin devamı

Deyr el-Maşta köyünden Kamel bin İbrahim Rai’nin beyanı:

“Ben de aşağıdaki hususları beyan ederim.”

10 Haziran 1938

[Bu kişinin beyanının içeriği belgede yer almamaktadır. Yalnızca ifade verdiğini belirten giriş cümlesi bulunmaktadır.]

5. Ahmed bin İbrahim Tennura’nın ifadesi

Harbiye köyünden Ahmed bin İbrahim Tennura’nın beyanı:

“Ben de aşağıdaki hususları beyan ederim.”

10 Haziran 1938

[Bu kişinin ifadesinin ayrıntıları da belgede bulunmamaktadır.]

6. Ali bin İbrahim Tennura’nın ifadesi

Harbiye köyünden Ali bin İbrahim Tennura’nın beyanı:

“Zeki Arsuzi’nin emri üzerine, Türk listesine kaydolmak isteyenleri gözetlemek amacıyla buraya geldim.”

10 Haziran 1938

7. Hasan bin Haydar Tuhani’nin ifadesi

Yukarıdaki köylerden birinden olduğu anlaşılan Hasan bin Haydar Tuhani’nin beyanı:

“Ben de aşağıdaki hususları beyan ederim.”

10 Haziran 1938

[Belgede bu kişinin ifadesinin ayrıntıları yer almamaktadır.]

Gözlem

“Yukarıda adı geçen kişileri silahsız olarak yakaladık.”

20 Kasım 2026

İlgili Terimler :

Instagram'da Bizi Takip Edebilirsiniz...

Bizimle ilgili tüm haber ve gelişmelerden haberdar olmak için Instagram’da takip edebilirsiniz.
@antakyatarihi.com.tr

İLETİŞİM: 0538 955 2706

MAİL bilgi@antakyatarihi.com.tr

ADRES: Antakya - Hatay