D. 1890 Üsküp – Ö. 18 Ekim 1978 İstanbul

İbrahim Şükrü Sökmensüer, 1890 (bazı kaynaklara göre 1891) yılında Üsküp’te doğmuştur. Babası jandarma subayı Mahmut Nuri Bey, annesi Akile Hanım’dır. Asker bir aile ortamında yetişen Sökmensüer, babası gibi askerlik mesleğini seçmiş ve bu doğrultuda eğitim almıştır. 1912 yılında Harp Akademisi’nden mezun olmuş, ardından karargâh subaylığı ve birlik komutanlığı görevlerinde bulunmuştur. 1914 yılında girmeye hak kazandığı Erkân-ı Harbiye Mektebi’ndeki eğitimine, Kanal Harekâtı ve Çanakkale Cephesi’ndeki savaşlar nedeniyle ara vermek zorunda kalmıştır. 1 Mart 1919’da mütareke koşullarında eğitiminin ikinci devresine başlamış, ancak Millî Mücadele’ye katılması sebebiyle eğitimini yeniden yarıda bırakmıştır. Bu eğitimi ancak savaşın sona ermesinden sonra, Ağustos 1924’te tamamlayabilmiştir.

Sökmensüer, 1 Mayıs 1920’de Harp Akademisi’nde eğitim gören bazı arkadaşlarıyla birlikte Anadolu’ya geçerek Millî Mücadele’ye katılmıştır. Bu süreçte 20. Kolordu Erkân-ı Harbiyesi’nde görevlendirilmiş, Erkân-ı Harbiye Umumîliği ile Batı Cephesi arasında etkin görevler üstlenmiştir. Batı Cephesi’nde çeşitli askerî bölgeler arasında koordinasyon ve sevk-idare görevleri yürütmüştür.

30 Ocak 1928’de Birinci Umum Müfettişlik İskân Müdürlüğü’ne atanarak sivil bürokrasiye geçiş yapmıştır. 9 Şubat 1930’da Asayiş Müdürlüğü görevine getirilmiş, daha sonra Emniyet Umum Müdür Muavinliği ve Birinci Şube Müdürlüğü görevlerini üstlenmiştir. Yaklaşık beş yıl boyunca Emniyet İşleri Umum Müdürlüğü görevini yürütmüş; bu süre zarfında İstanbul Valiliği ve Belediye Başkanlığı görevlerine vekâlet etmiş, ayrıca Hatay Egemenlik Cemiyeti Genel Sekreterliği görevini de sürdürmüştür.

Hatay meselesinin çözüm sürecinde aktif rol oynayan Sökmensüer, Mustafa Kemal Atatürk’e yakın çalışan bürokratlardan biri olmuş; Atatürk’ün katıldığı çeşitli gezi, toplantı ve faaliyetlerde yer alarak, onun talimatları doğrultusunda önemli görevler üstlenmiştir. Hatay’ın Türkiye’ye katılmasının ardından, 11 Temmuz 1939 tarihinde Hatay Valisi olarak atanmış ve bu görevini 1942 yılına kadar sürdürmüştür.

8 Şubat 1942’de İaşe Müsteşarlığı görevine getirilmiştir. II. Dünya Savaşı yıllarında iaşe meselesi Türkiye için büyük önem taşımaktaydı. Bu dönemde Sökmensüer, müsteşar olarak görev yaparken Şevket Süreyya Aydemir de müsteşar yardımcısı olarak görev almıştır. Savaşın ilerleyen dönemlerinde iaşe teşkilatı kaldırılmış, görevleri belediyelere ve ardından Ticaret ile Dâhiliye vekâletlerine devredilmiş, teşkilat Harp Ekonomisi Genel Müdürlüğü’ne dönüştürülmüştür. Bu gelişmelerin ardından Sökmensüer 1942 yılında emekli olmuştur.

Emekliliğinin ardından siyasete giren Sökmensüer, 1939–1946 yılları arasında Erzincan, 1946–1950 yılları arasında ise Gümüşhane milletvekilliği yapmıştır. Recep Peker hükümetinde 1946–1947 yılları arasında İçişleri Bakanı olarak görev almıştır.

İbrahim Şükrü Sökmensüer, Cemile Hanım ile evlenmiş olup bu evlilikten Kuman Atila, Şükriye Emel (Toker) ve Türkan Sanaç (Sancaktaroğlu) adlarında üç çocuğu olmuştur. 18 Ekim 1978 tarihinde İstanbul’da vefat etmiş ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedilmiştir.[1]

 

 

 

 

[1] Büyük Laorusse, Ansiklopedi ve Sözlük, Cilt: 21, Milliyet Yayınları, İstanbul, 1991, s. 10723 – PEHLİVANLI, Hamit ve İsmet Melek, Hatay Devleti (2 Eylül 1938-29 Haziran 1939): Devletten Millete Hatay Devleti; Bir Sadakat Öyküsü, Hatay Valiliği, Ankara 2011 – KOÇAK, Cemil,Umumî Müfettişlikler (1927-1952), İletişim Yayınları, İstanbul 2003 – Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), 030-10-00-00-72-472-2. –  Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), 030-11-1-0-151-4-6.